Muhasebe Öğretmenleri

Muhasebe Kaynak Sitesi

Cu10242014

Last update04:25:37 AM

İşletme Defteri Kayıtları







İŞLETME DEFTERİ

1. İşletme Defterinin Tanımı: İşletme defteri, Türk Ticaret Kanunu’nun 66/3 maddesine göre ikinci sınıf tacirlerin ekonomik faaliyetlerini izledikleri defterlerdir. 

Vergi Usul Kanunu’nun 178. maddesinde, işletme hesabı esasına göre defter tutacaklar:
- Yeni işe başlayan tacirler
- Vergi Usul Kanunu’nun 177. maddesinde belirtilen iş hacmini aşmayan tacirler olarak belirlenmiştir.

Muhasebe sisteminde tek taraflı kayıt sistemine göre tutulan bir defterdir işletme defteri. İşletme defterinin sağ tarafında gelir, sol tarafında gider sayfaları vardır. Esnaf gider sayılan ödemelerini gider sayfasına, gelir sayılan tahsilatlarını gelir sayfasına yazar. Defterin işlenmesi çok kolay ve anlaşılırdır. Herkes tarafından tutulabilir. İşletme defteri ciltli, sayfaları karşılıklı, sıra numaralıdır. Karşılıklı sayfaların sol tarafı gider kısmından, sağ tarafı gelir kısmından oluşur. İşletme defterinin her sayfasının ilk satırı, bir önceki sayfanın toplamının devredildiği "devreden toplam satırı", son satırı ise sayfa toplamının yazıldığı "toplam satırı"dır.

2. İşletme Defteri Doldurulurken Nelere Dikkat Edilmeli:
- 203 sayılı VUK Genel Tebliği’ne göre işletme hesabı esasına göre tutulacak defterler ayrı yapraklar hâlinde de tutulabilir.
- Kayıtlar mürekkepli kalem veya bilgisayar yazısı ile yazılabilir. Ticari belge üzerindeki tarihinten sonra 10 gün içinde kaydedilmelidir.
- İşlemler, gider ve gelir sayfalarına sıra numarası ile yazılır. Gider sayfaları kendi aralarında, gelir sayfaları da yine kendi aralarında birbirini takip eden numaralar ile kaydedilir. Diğer bir ifade ile giderler kaydedilirken 1. sayfanın gider satırları dolunca 2. sayfanın gider satırlarına devam edilir. Aynı şekilde gelirler de kaydedilirken 1. sayfanın gelir satırları dolunca 2. sayfanın gelir satırlarına geçilerek devam edilir.
- İşletme defterini notere tasdik ettirilmeli veya anlaşmalı matbaalardan temin edilmelidir. (Daha once ticari defter ve belgeler modülünde görmüş olduğunuz belge temininde kullanılan kurallar burada da geçerlidir.)
- Gider ve gelirde söz konusu olan KDV’nin takibi için ayrıca listeler hazırlanabilir.
- İşletmenin varlıklarının, borç ve alacaklarının takibi işletme defterinde yapılamayacağından ayrıca yardımcı defterlerde takip edilebilir.
- İşletme defterine yapılacak kayıtlarda işlemin peşin veresiye veya senetli olduğuna bakılmaksızın işlemle ilgili toplam tutar kaydedilir. Bu defterde de her sayfa dolduğunda karşılıklı sayfaların toplamları ondan sonraki sayfalara aktarılır.

3. Gider Kavramı: Gider, işletme faaliyetlerini yürütebilmek için yapılan ve belli bir döneme ait olan varlık ve hizmet tüketimlerinin parasal ifadesidir. Yani işletme , satışını yaptığı malların temini ve diğer faaliyetler için birtakım harcamalar ( elektrik, su, personel ücreti, kira vb.) yapar. Bu harcamaların tümüne gider denir. Burada iki önemli unsur söz konusudur.
- Tüketimin işletme faaliyetlerinin yerine getirilmesi için yapılmış olması gerekir.
- Tüketimin belli bir döneme ait olması gerekir.

4. İşletme Defteri Gider Sayfası: İşletme defteri ciltli, sayfaları karşılıklı ve sıra numaralıdır. Bu karşılıklı sayfaların sol tarafı gider sayfasıdır. İşletme defterinin gider kısmına; satın alınan mallar veya sunulan hizmetlerin tutarları, satış iadesi, işletme faaliyeti ile ilgili giderler ve bunlara ait indirilecek KDV kaydedilir. Ayrıca amortismana tabi iktisadi kıymetlere ait indirilecek KDV ve bunlar için dönem sonunda ayrılan amortisman payı da gider sayfasına yazılır. İşletme, mal ticareti ile uğraşıyorsa dönem başı mal mevcudu tutarı, işletme defterinin gider sayfasının nakli yekün satırının satın alınan mal sütununa kaydedilir. İşletme defterinin gider sayfasında aşağıdaki bilgiler yer alır.

4.1. İşletme Defteri Gider Sayfasındaki Bilgiler:

1. Sayfa numarası 
2. Nakli yekün satırı (Bir önceki sayfanın toplamının aktırıldığı toplam satırı. Dönemin ilk günü bir önceki dönemden devreden mal tutarı varsa bu satıra yazılır.)(Dönem Başı Mal Mevcudu)
3. Kayıt sıra numarası
4. Kayıt tarihi 
5. Alınan belgenin tarihi ve numarası 
6. Kaydı yapılan ticari belge ile ilgili açıklama
7. İşletme giderleri (kira, su, elektrik, kırtasiye, temizlik, ısınma, işçilik vb.) ile ilgili ticari belgenin tutarları yazılır.
8. İşletmede satılmak üzere alınan malın toplam değeri yazılır.
9. Mal alışları ve diğer giderler için ödenen indirilecek KDV yazılır.
10. Mal bedeli veya giderlerin bedeli ile KDV toplamı yazılır.
11. Tüm sayfaya yazılan gider, mal, KDV ve toplam bedellerin yazıldığı satır.

İşletme defteri gider sayfası aşağıdaki gibidir:

Sıra No

Kayıt
Tarihi

Alınan Belgenin Tarih ve Numarası

AÇIKLAMA

Ödenen Ücret ve Diğer Giderler

Alınan Mal Bedeli

İndirilecek KDV

TOPLAM

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

 

 

 

İşletme defteri gider sayfası ile ilgili örnekler:

Örnek: Bir işletme 2012 yılının Aralık Ayı işlemleri aşağıdaki gibidir:

- İşletmenin dönem başı mal mevcudu 20.000 TL dir
- İşletme 02.12.2012 tarihinde işyeri kirası olarak 2.000 TL parayı bankaya yatırmıştır. Karşılığında dekont almıştır. Dekont numarası: 38701
- İşletme 09.12.2012 tarihinde 5.000 TL tutarında malı 875 nolu fatura ile almıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletme 12.12.2012 tarihinde 300 TL tutarındaki elektrik faturasını ödemiştir. Fatura numarası: 9088. KDV %18 hariç
- İşletme 15.12.2008 tarihinde 4.000 TL tutarında malı 987 nolu fatura ile almıştır. KDV oranı %8 hariç

Cevap: İşletmenin işletme defterinin gider sayfası aşağıdaki gibi doldurulur:

Gider Sayfası

Sıra No

Kayıt
Tarihi

Alınan Belgenin Tarih ve Numarası

AÇIKLAMA

Ödenen Ücret ve Diğer Giderler

Alınan Mal Bedeli

İndirilecek KDV

TOPLAM

1

01.12.2012

-

D.B.M.M.

-

20.000

-

20.000

2

02.12.2012

02.12.2012 / 38701

Kira Ödemesi

2.000

-

-

2.000

3

09.12.2012

09.12.2012 / 875

Mal Alımı

-

5.000

400

5.400

4

12.12.2012

12.12.2012 / 9088

Elektrik Ödemesi

300

-

54

354

5

15.12.2012

15.12.2012 / 987

Mal Alımı

-

4.000

320

4.320

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

2.300

29.000

774

32.074

5. Gelir Kavramı: Gelir işletmenin mal veya hizmet satışlarından dolayı elde ettiği değerler (hasılat) olarak tanımlanabilir. Defterin gelir kısmında, satılan mallar veya yapılan hizmetler karşılığı sağlanan gelirler ve işletme faaliyetinden sağlanan diğer bütün gelirler olmak üzere iki grup gelir vardır. İşletmenin mal ve hizmet satışları dışında elde ettiği birtakım gelirleri de olabilir. Örneğin faiz gelirleri gibi gelirler de işletme hesabı defteri gelir sayfasına kaydedilir.

6. İşletme Defteri Gelir Sayfası: İşletme defterinin sağ sayfası gelir sayfasını oluşturur. İşletme, gelirlerini bu sayfada gösterir. Gider sayfasında olduğu gibi gelir sayfasında da işlemler, tarih ve işlem sırasına göre kaydedilir. İşletme defterinin gelir sayfasına satılan mallar ve hizmet tutarları, diğer gelirler gibi işlemler kaydedilir. İşletme defterinin gelir sayfası aşağıdaki bilgilerden oluşur

6.1. İşletme Defteri Gelir Sayfasındaki Bilgiler:

1. Sayfa numarası 
2. Bir önceki gelir sayfasının yazıldığı aktarılan toplam satırı
3. Yapılan işlemlerin sıra numarası
4. Satışı yapılan mal veya yapılan iş karşılığında düzenlenen satış belgesinin tarihi
5. Satış belgesinin numarası
6. Mal satışının veya işin kime yapıldığının açıklaması
7. Mal satışı dışında elde edilen gelirlerin tutarının yazıldığı sütun
8. Satışı yapılan malın bedelinin yazıldığı sütun
9. Yapılan iş veya satılan mal bedeli üzerinden hesaplanan KDV sütunu
10. Diğer gelirler veya mal bedeli toplamının yazıldığı toplam sütunu
11. Sayfanın dikey toplamının yazıldığı genel toplam satırı. Bu satıra yazılan tutarlar, bir sonraki sayfanın aktarılan toplam satırına aktarılır.

İşletme defteri gelir sayfası aşağıdaki gibidir:

Sıra No

Kayıt
Tarihi

Verilen Belgenin Tarih ve Numarası

AÇIKLAMA

Alınan Ücret ve Diğer Gelirler

Satılan Mal Bedeli

Hesaplanan KDV

TOPLAM

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

 

 

 

İşletme defteri gelir sayfası ile ilgili örnekler:

Örnek: Bir işletme 2012 yılının Aralık Ayı işlemleri aşağıdaki gibidir:

- İşletme 05.12.2012 tarihinde 5.000 TL tutarında malı 75 nolu fatura ile satmıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletme 15.12.2012 tarihinde 200 TL tutarındaki bir iş yapmıştır. Karşılığında makbuz kesmiştir. Makbuz numarası: 008. KDV %8 hariç
- İşletme 18.12.2012 tarihinde 200 TL bankadan faiz gelirini 768 nolu makbuz ile çekmiştir.
- İşletme 20.12.2012 tarihinde 2.000 TL tutarında malı 76 nolu fatura ile satmıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletmenin dönem sonu mal mevcudu 4.000 TL dir.

Cevap: İşletmenin işletme defterinin gelir sayfası aşağıdaki gibi doldurulur:

Gelir Sayfası

Sıra No

Kayıt
Tarihi

Verilen Belgenin Tarih ve Numarası

AÇIKLAMA

Alınan Ücret ve Diğer Giderler

Satılan Mal Bedeli

Hesaplanan KDV

TOPLAM

1

05.12.2012

05.12.2012 / 75

Mal Satımı

-

5.000

400

5.400

2

15.12.2012

15.12.2012 / 008

Hizmet Yapımı

200

-

16

216

3

18.12.2012

18.12.2012 / 768

Faiz Geliri

200

-

-

200

4

20.12.2012

20.12.2012 / 76

Mal Satımı

-

2.000

160

2.160

5

31.12.2012

31.12.2012

D.S.M.M.

-

4.000

-

4.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

400

11.000

576

11.976

İŞLETME DEFTERİ KAYITLARI

1. Gider Kayıtları: İşletme faaliyetlerinin genel amacı kâr elde etmektir. İşletme, kâr elde etmek için birtakım harcamalar yapmak durumundadır. İşte işletmenin yaptığı bu harcamaların hepsinin deftere kaydına gider kayıtları denir. Tacir, mal alım satımı işi yapıyorsa dönem başındaki mal mevcudu tutarı, gider sayfasının ilk satırına satın alınan mal sütununa kaydedilir.,

1.1. İşletme hesabı defterlerinin gider sayfasına aşağıdaki ödemeler yazılır:
- Önceki yıldan devreden mal tutarı varsa gider sayfasının aktarılan toplam satırına ilk kayıt olarak kaydedilir.
- İş yeri kirası
- Elektrik, su, telefon, ısıtma giderleri
- Mal alış bedeli, nakliye, komisyon, hamaliye
- İş yeri sigorta gideri
- Personele ödenen ücret, sigorta primi işveren payı ve işsizlik sigortası işveren payı
- Yıl sonlarında sabit kıymetler için amortismanlar
- Sabit kıymetler için ödenen KDV tutarı (Sabit değerlerin bedeli kaydedilmez)
- Yaptırılan işler için ödenen giderler (tamirat, temizlik vb.)
- İşletme ile ilgili ödenen faiz tutarı

1.2. Yanlış Kayıtların Düzeltilmesi: (VUK Md. 217) Bütün muhasebe defterlerinde olduğu gibi işletme defterinde yapılan yanlış kayıtlar, ancak muhasebe kaidelerine göre düzeltilebilir. Diğer bilumum defter ve kayıtlara rakamlar, yazılar yanlış yazıldığı taktirde düzeltmeler ancak yanlış rakam ve yazı okunacak şekilde tek çizgi ile çizilmek, üst veya yan tarafına ya da ilgili bulunduğu hesabına doğrusu yazılmak suretiyle yapılır. Defterlere geçirilen bir kaydı kazımak, çizmek veya silmek suretiyle okunmaz bir hâle getirmek yasaktır.

Boş satır bırakılamayacağı ve sayfaların yok edilemeyeceği (VUK Md. 218):”Defterlerde kayıtlar arasında usulen yazılmaya mahsus olan satırlar, çizilmeksizin boş bırakılamaz ve atlanamaz.” Boş kalan satırlar (kayıt bulunmayanlar) mürekkepli kalemle tek çizgi ile çizilmek suretiyle sonradan kayıt yapma imkânını ortadan kaldırmak üzere doldurulmuş sayılır. Ciltli defterlerde sıra numarası izleyen sayfalar ciltten koparılamaz. Tasdikli müteharrik sayfalı defterlerin sırası bozulamaz ve sayfaları yırtılamaz.

2. Gelir Kayıtları: İşletme defterinin gelir sayfasına, satılan mal bedeli ve yapılan hizmet karşılığı olarak tahsil edilen ve edilemeyen paralar ile işletme faaliyetlerinden elde edilen gelirler ve bunlarlailgili hesaplanan katma değer vergileri kaydedilir. Dönem sonunda gelir sayfasının son satırına, dönem sonu mal mevcudu işlenir. Dönem sonunda gelir sayfası genel toplamı alınır.

2.1. İşletme hesabı defterinin gelir sayfasında aşağıdaki tahsilatlar yazılır:
- Satılan mal veya hizmet bedeli
- Faiz gelirleri
- Hesaplanan KDV tutarları
- İşletmeye kayıtlı sabit kıymetlerin satış tutarı

3. İşlemleri Kaydetmede İzlenecek Yollar ve Kurallar: Gider ve gelir kayıtlarında gördüğümüz gibi sadece gider ve gelir işlemleri deftere yazılır. Bunun dışında alış-satış ve giderlerle ilgili kasaya giriş-çıkışları, bankaya yatırılan paralar ve bankadan yapılan ödemeler, borçlanılan ya da alacaklanılan tutarlara ilişkin herhangi bir kayıt yapılmaz. Bu bilgileri de izlemek isteyen işletme sahibinin ayrıca yardımcı defterler tutmaları gerekir.

4. İşletme Hesabı Defteri Tutulurken Uyulması Gereken Kurallar:
- Bir önceki yıldan devreden mal tutarı, yeni yılda tutulacak defterin ilk sayfasının gider bölümündeki aktarılan toplam satırına yazılır. (Dönem başı mal mevcudu)
- Harcama belgeleri ile düzenlenen satış belgeleri, gider ve gelir belgeleri olarak ayrılırak tarih sırasına göre dizilir.
- Gider belgeleri gider sayfasına, gelir belgeleri gelir sayfasına kaydedilir.
- Her satıra bir belge kaydedilir.
- Ticari belge üzerinde KDV ayrıca gösterilmiş olmalıdır.
- KDV dahil olarak düzenlenen belgelerde, toplam tutardan vergi düşüldükten sonra kalan tutar deftere yazılır.
- Ücretler her ay sonunda ücret bordrosundaki brüt tutar üzerinden kaydedilir.
- SSK işveren ve işsizlik sigortası payı ayrıca gider yazılır.
- Kira gideri, brüt tutardan kaydedilir.
- İşletmeye alınan sabit değerlerin ( demirbaş, taşıt, makine, gayrimenkul gibi) bedeli kaydedilmez. Sadece sabit değerler için ödenen KDV kaydedilir.
- Kaydı yapılan ticari belge üzerine "muhasebe kaydı yapıldı" ifadesi ve deftere kayıt numarası yazılır.
- Yıl sonunda gider ve sayfası rakamları toplandıktan sonra mal sayımı yapılır.
- Envanterle bulunan mal tutarı, gelir sayfasına eklenir (Dönem sonu mal mevcudu) ve toplam alınarak işletmenin kâr veya zararı bulunur.

Örnek: Bir işletme 2012 yılının Ekim Ayı işlemleri aşağıdaki gibidir:

- İşletmenin dönem başı mal mevcudu 20.000 TL dir
- İşletme 02.10.2012 tarihinde 4.000 TL tutarında malı 35 nolu fatura ile satmıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletme 04.10.2012 tarihinde işyeri kirası olarak 2.000 TL parayı bankaya yatırmıştır. Karşılığında dekont almıştır. Dekont numarası: 601
- İşletme 08.10.2012 tarihinde 3.000 TL tutarında malı 76 nolu fatura ile almıştır. KDV oranı %8 hariç.
- İşletme 09.10.2012 tarihinde 6.000 TL tutarında malı 875 nolu fatura ile almıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletme 18.10.2012 tarihinde 500 TL faiz gelirini bankadan 98 nolu makbuz ile çekmiştir.
- İşletme 19.10.2012 tarihinde 400 TL tutarındaki telefon faturasını ödemiştir. Fatura numarası: 676. KDV %18 hariç
- İşletme 21.10.2012 tarihinde 52 numaralı fatura ile iş yerinin ihtiyacı olan kırtasiye malzemesini 450 TL'ye peşin alınmıştır. KDV oranı %18 hariç.
- İşletme 25.10.2012 tarihinde 5.000 TL tutarında malı 36 nolu fatura ile satmıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletme 27.10.2012 tarihinde 3.000 TL tutarında malı 37 nolu fatura ile satmıştır. KDV oranı %8 hariç
- İşletmenin dönem sonu mal mevcudu 32.200 TL dir.

Cevap: İşletmenin işletme hesabı defterinin gider ve gelir sayfası aşağıdaki gibi doldurulur:

 Gider Sayfası

Sıra No

Kayıt
Tarihi

Alınan Belgenin Tarih ve Numarası

AÇIKLAMA

Ödenen Ücret ve Diğer Giderler

Alınan Mal Bedeli

İndirilecek KDV

TOPLAM

1

01.10.2012

-

D.B.M.M.

-

20.000

-

20.000

2

04.10.2012

04.10.2012 / 601

Kira Ödemesi

2.000

-

-

2.000

3

08.10.2012

08.10.2012 / 76

Mal Alımı

-

3.000

240

3.240

4

09.10.2012

09.10.2012 / 875

Mal Alımı

-

6.000

480

6.480

5

19.10.2012

19.10.2012 / 676

Telefon Ödemesi

400

-

72

472

6

21.10.2012

21.10.2012 / 52

Kırtasiye Malzemesi

450

-

81

531

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

2.850

29.000

873

32.723

 

Gelir Sayfası

Sıra No

Kayıt
Tarihi

Verilen Belgenin Tarih ve Numarası

AÇIKLAMA

Alınan Ücret ve Diğer Gelirler

Satılan Mal Bedeli

Hesaplanan KDV

TOPLAM

1

02.10.2012

02.10.2012 / 35

Mal Satımı

-

4.000

320

4.320

2

18.10.2012

18.10.2012 / 98

Faiz Geliri

500

-

-

500

3

25.10.2012

25.10.2012 / 36

Mal Satımı

-

5.000

400

5.400

4

27.10.2012

27.10.2012 / 37

Mal Satımı

-

3.000

240

3.240

5

31.12.2012

31.12.2012

D.S.M.M.

-

32.200

-

2.200

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

500

44.200

960

15.560

 

 



Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile